होळी, धुळवड आणि रंगपंचमी यातील फरक काय?
भारतीय संस्कृतीत होळीचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. मात्र, होळी, धुळवड आणि रंगपंचमी हे तिन्ही दिवस वेगवेगळे असून त्यांचे महत्त्वही भिन्न आहे. अनेकांना यात नेमका काय फरक आहे हे माहीत नसते. चला तर मग, सविस्तर जाणून घेऊया.
 |
| होळी, धुळवड आणि रंगपंचमीचे विविध टप्पे |
१. होळी (हुताशनी पौर्णिमा)
फाल्गुन शुद्ध पौर्णिमा हा या उत्सवाचा पहिला दिवस. हा दिवस वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक आहे. या दिवशी संध्याकाळी लाकडे आणि गोवर्या रचून 'होळी' पेटवली जाते. यात मनातल्या वाईट विचारांचे दहन करून प्रल्हादासारखी भक्ती मनात जागवण्याचा संदेश दिला जातो.
२. धुळवड (धुलिवंदन)
होळीच्या दुसऱ्या दिवशी 'धुळवड' साजरी केली जाते. परंपरेनुसार, होळीच्या अग्नीची राख अंगाला लावली जाते. धुलिवंदन म्हणजे धुळीला वंदन करणे. निसर्गाशी कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस आहे.
३. रंगपंचमी
होळीनंतर पाचव्या दिवशी म्हणजे फाल्गुन वद्य पंचमीला रंगपंचमी साजरी होते. हा प्रामुख्याने रंगांचा सण आहे. या दिवशी गुलाल आणि नैसर्गिक रंगांची उधळण करून आनंद साजरा केला जातो.
थोडक्यात तुलना:
| सण | तिथी | मुख्य विधी |
|---|---|---|
| होळी | पौर्णिमा | अग्नी पूजन (दहन) |
| धुळवड | प्रतिपदा | राख/माती लावणे |
| रंगपंचमी | पंचमी | रंगांची उधळण |
या सणांच्या माध्यमातून आपण सामाजिक एकतेची जपणूक करुन आनंद साजरा करत असतो. आजकाल उत्तर भारतीयांचे अनुकरण करुन काही ठिकाणी धुळवडी दिवशीच रंग खेळण्याची पद्धत सुरु झाली असली तरी शास्त्रानुसार रंगपंचमी हाच रंग खेळण्याचा मुख्य दिवस आहे याची आपण आठवण ठेवली पाहिजे. धुळवडी दिवशी सोशल मिडियावर 'हॅप्पी होळी' च्या शुभेच्छा पोस्ट करताना ही हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.
